May 132012
May 112012
Met het cultuur-beleid van dit (nu demissionaire) kabinet en vooral de vele reacties die erop volgden, is het duidelijk geworden dat kunstenaars niet hoeven te rekenen op begrip voor hun maatschappelijke positie of inzet vanuit de brede samenleving. Volgens Halbe Zijlstra zijn er teveel kunstenaars en moest de sector ‘hervormd’ worden, om zo economisch efficienter en rendabeler te worden.
Met het recentelijk opgerichte Platform Beeldende Kunst willen wij, kunstenaars, onafhankelijke kunstprofessionals en andere belangstellende, stelling nemen tegen de onwaarheden en tendentieuze uitspraken, zoals die geuit zijn door dit kabinet en haar volgelingen. Wij willen een platform bieden en zo de discussie over kunst en kunstenaars in de samenleving aanjagen op basis van feiten, in plaats van, zoals nu, gebaseerd op mythen en aannames. Wij willen af van de uit populisme ontstane gedachte dat kunstenaars lui zijn, en van de groteske misvatting, dat kunst en cultuur een veredelde vorm van amusement of sport is – nee, voetbal en ‘Holland’s got talent’ zijn geen kunst.
Kunst biedt een wereld aan van schoonheid, horror, dromen, verlangens en gedachte-experimenten, die aanzet tot nieuwe ideeën, (zelf)reflectie, kritisch en anders denken, en zodoende het mens en de samenleving zichzelf helpt definiëren en heruitvinden. Dat is de essentie van kunst, en daardoor onderscheid zij zich van pure ambacht of entertainment.
De kwalitatieve invloed en betekenis van de kunstenaars en de kunstsector als geheel overstijgen vele malen hun grote en liggen ten grondslag aan alles wat ons als mensen en samenleving definiëren – dat kun je niet zomaar in eenzijdige economische waarde vertalen. De kunst sector is niet de grootste in de maatschappij, net zoals de ogen van een mens ook niet de grootste organen zijn van het menselijk lichaam, maar zonder ogen ben je wel blind!
Toen de kersverse PvdA-leider Diederik Samsom zijn zeven punten presenteerde was de eerste vraag vanuit de zaal: hoe zit het met de cultuur? Het antwoord volgde prompt: Dit is geen verkiezingsprogramma, dit zijn de belangrijkste punten maar we willen de cultuur ook meenemen in ons programma. Het PBK stelt zich een partij voor die kunst en cultuur wel zo belangrijk vindt, dat zij het aan zou durven – of zelfs vanzelfsprekend zou vinden – kunst en cultuur wel als prioriteit op te nemen, en niet alleen als achteraf’je voor ‘als er wat geld over blijkt te zijn’.
Wij hopen dat er in deze verkiezingstijden politici opstaan, die begrijpen dat je niet als een hooligan hoeft te spreken om gerespecteerd te worden, en dat eenvoud niet gelijk is aan scherpte. Politici, die inzicht en beschaving durven tonen en met open ogen een lans durven te breken voor het belang van kunst en cultuur, van Rembrandt tot Pindakaasvloer.
Rune Peitersen, namens Platform Beeldende Kunst
http://www.platformbk.nl/2012/05/eyes-wide-shut/
Mar 142012
True Focus was written for The Nestbook, a publication marking the 4 year anniversary of Nest (https://shop.nestruimte.nl/en/shop/het-nestboekthe-nestbook/)
To see a world in a grain of sand,
And a heaven in a wild flower,
Hold infinity in the palm of your hand,
And eternity in an hour.
William Blake, ‘Auguries of Innocence’
With every visual experience, a great number of areas are activated in your brain. When you see something for the first time, new connections are made between the cells in your brain. Your brain makes the new experience comprehensible by connecting it with existing cell connections. In this way, new clusters of cell connections evolve, with new concepts. If you never again have a similar experience, the new connections will quickly be dissolved, but if you have the same experience a second time, the connections are reinforced and further expanded. This literally means that you see more when you repeat the same experience, because perception does not take place in the eye, but in the brain. The third time, you discover even more (because the connections in your brain are expanded even further), and eventually, more and more connections are created between the various clusters, with the result that your visual experience becomes richer and richer.
For our brains, it does not much matter if we categorize a given experience as ‘real’ or not. Whether we dream about a tree, study a painting of a tree, read a scientific book about trees or stand smack in front of a tree in a forest, for our brains, they are all simply different aspects of the same concept of ‘tree’, the same cluster. The connections will continue to reproduce and add new aspects to the perceivable tree (the ‘real’ tree). All previous experiences that had to do with the idea of the tree will influence the next ‘tree experience’. The structure of the bark, the colour of the trunk, the knowledge of and the effects of photosynthesis and the meanings of trees in stories and mythologies – anything to do with the idea of the tree will nourish the experience.
Thanks to this, the perceivable world becomes a richer place, not in a metaphorical or purely philosophical sense, but literally. If you have never experienced a tree in any other way except ‘green’, that is exactly what you see when you come across one: a green structure with no further definition. If your brain is not compelled by need or desire to give this undefined structure some attention, to further investigate it, it remains undefined. If you never have another ‘tree experience’, the connections between cells will dissolve, with the result that the tree completely disappears from your world.
Attention is the basis of observation. The more frequently and the more intensely you apply your attention to, focus on something, the more quickly and the more extensively the connections are made, and the more intense the experience. Curiosity is neurological. It is our brain that wants to understand something, make new connections. Without curiosity as a neurological urge to expand existing brain structures, the world stagnates and shrinks. We therefore have to stimulate and nourish that curiosity, in order to keep our world alive.
Looking, seeing, observing, experiencing, thinking and reflecting cannot be seen as separate from the workings of our brains. Endless processes of feedback between the observer and the observed create a neurological loop, which we call reality. The job of art is to continue to renew and expand this reality by continually intensifying our focus and attention. Art is the manifestation of neurological curiosity, and of our attempts to make that curiosity conscious, give it form and share it. It is an age-old exploration for what lies just beyond the reach of our sight or our consciousness. You feel that there is something, some potential, but you can not yet put it into words or give it shape. It can be frightening, or indeed, inexplicably beautiful. It is like a puzzle, a poem or a riddle that, once resolved, opens the door to a richer reality. You do have to focus attention on it, and for this reason, one of the principal elements of a work of art is that it can seduce or entice its viewers.
There are works of art that you could study and engage with for a lifetime, always discovering something new in them. There are works of art that you have had enough of after a while, but that nonetheless led you to yet new works of art, and have therefore succeeded in holding your attention. There are works of art that were unable to attract you in any way at all (and five years later, after many other art experiences, they suddenly become terrifically interesting). A work of art must have multiple layers, which give it depth and substance – there have to be enough potential points of expansion for all the new connections in the brain, to stimulate curiosity. The indefinable quality, the je ne sais quoi of a work of art is not some hollow phrase or random description, but the incentive that compels you to look again. It is those connections in your brain again, wanting to further expand themselves.
An exhibition has to entice its viewers to look at certain works of art, but also to look for connections between diverse artworks. The curiosity of the viewer has to be stimulated by the way the exhibition is put together. This often fails, because an exhibition allows no space for the unpredictable, the uncontrollable. Then it becomes too academic, or boring.
Nest succeeds in taking the artist and the curiosity of the artist as its starting point. The artist is given not only physical space, but also mental space. In putting together an exhibition, the curiosity of the artist is paramount. It can be playful, audacious or contrary. At Nest, the unexpected is built into the various exhibition models, and this produces innovative and refreshing exhibitions that are accessible to everyone. Nest allows itself to be surprised and seduced by the art that it presents and the artists with whom it works. An exhibition must be a challenge, but it must always offer accessibility. Only then is our curiosity aroused, so that we continue to investigate further. Then the connections in our brains continue to grow and expand, and so too does our reality.
Mar 142012
True Focus is geschreven voor Het Nestboek, een publicatie naar aanleiding van het vier-jarig bestaan van Nest (https://shop.nestruimte.nl/nl/shop/het-nestboekthe-nestbook/)
To see a world in a grain of sand,
And a heaven in a wild flower,
Hold infinity in the palm of your hand,
And eternity in an hour.
William Blake, ‘Auguries of Innocence’
Bij iedere visuele ervaring worden er heel veel gebieden in je hersenen geactiveerd. Als je iets voor het eerst ziet worden er nieuwe verbindingen tussen de cellen in je hersenen aangelegd. Je hersenen maken de nieuwe ervaring begrijpbaar door hem te verbinden aan bestaande celverbindingen. Zo ontstaat een nieuwe cluster van celverbindingen, een nieuw begrip. Als je nooit meer een vergelijkbare ervaring hebt, zullen die nieuwe verbindingen snel worden ontbonden. Maar als je een tweede keer dezelfde ervaring hebt, worden de verbindingen versterkt en nog verder uitgebreid. Dit laatste betekent letterlijk dat je bij een herhaling van dezelfde ervaring meer ziet, omdat waarneming niet in het oog gebeurt maar in de hersenen. De derde keer ontdek je nog meer (doordat de verbindingen in je hersenen nog verder uitgebreid worden) en op den duur worden er steeds meer verbindingen aangelegd tussen uiteenlopende clusters, met als gevolg, dat je visuele ervaring steeds rijker wordt.
Voor onze hersenen maakt het niet zo veel uit of wij een bepaalde ervaring als ‘echt’ categoriseren of niet. Of we over een boom dromen, een schilderij van een boom bestuderen, een wetenschappelijk boek over bomen lezen of er pal voor staan in een bos, voor de hersenen zijn het allemaal gewoon verschillende aspecten van hetzelfde begrip ‘boom’, dezelfde cluster. De verbindingen worden steeds uitgebreider en er worden zo nieuwe aspecten aan de waarneembare boom (de ‘echte’ boom) toegevoegd. Alle voorafgaande ervaringen die met een boom te maken hebben gehad, zullen de volgende ‘boom-ervaring’ beïnvloeden. De structuur van de schors, de kleuren van de stam, maar ook de kennis van de werking van fotosynthese en de betekenis van de boom in verhalen en mythologieën, alles wat er met ‘boom’ te maken heeft voedt de ervaring.
Daardoor wordt de waarneembare wereld rijker. Niet in een metaforische of puur filosofische zin, maar letterlijk. Als je een boom nooit als iets anders dan ‘groen’ hebt ervaren, dan is dat precies wat je ziet als je er een tegenkomt: een niet nader gedefinieerde groene structuur. Als je hersenen niet door nood of verleiding gedwongen wordt om deze ongedefinieerde structuur opmerkzaamheid te geven en verder te gaan onderzoeken, blijft die ongedefinieerd. Als je nooit meer een ‘boom-ervaring’ hebt, zullen de celverbindingen ontbonden worden met als gevolg dat de boom volledig verdwijnt uit je wereld.
Opmerkzaamheid(eng: attention) is de basis van waarneming. Hoe vaker en hoe intenser je ergens opmerkzaamheid aan besteed, hoe sneller en uitgebreider de verbindingen worden aangelegd, en hoe intenser de ervaring ervan. Opmerkzaamheid begint met nieuwsgierigheid. Nieuwsgierigheid heeft een neurologische basis. Het zijn je hersenen die iets willen begrijpen, nieuwe verbindingen maken. Zonder nieuwsgierigheid als neurologisch drang om bestaande hersenstructuren verder uit te breiden, stagneert en krimpt de wereld. We moeten dus de nieuwsgierigheid stimuleren en voeden, om zo steeds onze wereld in stand te houden.
Kijken, zien, waarnemen, ervaren, beleven, denken, reflecteren zijn niet los te zien van de werking van onze hersenen. In oneindige feedback-processen tussen de waarnemer en het waargenomen ontstaat een ‘neurologische loop’ dat wij werkelijkheid noemen. De taak van de kunst is die werkelijkheid steeds te vernieuwen en uit te breiden door onze opmerkzaamheid steeds opnieuw te intensiveren. Kunst is de manifestatie van de neurologische nieuwsgierigheid, een poging de nieuwsgierigheid bewust te maken, vorm te geven en te delen. Het is een eeuwig zoektocht naar hetgeen dat zich net buiten het bereik van je zicht of bewustzijn bevindt – je voelt dat er iets is, iets potentieels, maar kan er net geen woorden of vorm aan geven. Het kan beangstigend zijn of juist onverklaarbaar schoon. Het is net een puzzel, een gedicht of een raadsel die, eenmaal opgelost, toegang verschaft tot een rijkere werkelijkheid. Je moet er wel opmerkzaamheid aan besteden en daarom is een van de voornaamste elementen van een kunstwerk dat het de kijker verleidt.
Er zijn kunstwerken waarin je je hele leven zou kunnen verdiepen en steeds iets nieuws ontdekken. Er zijn kunstwerken die je naar een tijdje op uitgekeken bent, maar die je naar andere kunstwerken hebben gestuurd en zodoende je opmerkzaamheid hebben weten te behouden. En er zijn kunstwerken die je op geen enkele manier weten te verleiden (maar 5 jaar, en een heleboel andere kunstervaringen later ineens vreselijk interessant blijken te zijn!). Een kunstwerk moet een gelaagdheid bevatten, dat de verdieping mogelijk maakt en stimuleert – er moeten genoeg potentiële uitbreidingspunten zijn voor de al aangemaakte verbindingen in de hersenen zodat de nieuwsgierigheid wordt aangewakkerd. Het ondefinieerbare (‘je ne sais quoi’) van een kunstwerk is geen holle frase of losse omschrijving, maar juist de prikkel die ervoor zorgt dat je nog een keer kijkt – het zijn de verbindingen in je hersenen die verder willen uitbreiden.
Een tentoonstelling moet ook de toeschouwer verleiden om te kijken naar bepaalde kunstwerken, maar ook naar eventuele verbanden tussen uiteenlopende kunstwerken. De nieuwsgierigheid van de toeschouwer moet aangewakkerd worden door de samenstelling van kunstwerken. Vaak lukt dat niet omdat er geen ruimte wordt gegeven aan het onvoorspelbare, het oncontroleerbare. Dan wordt een tentoonstelling academisch, of saai.
Nest slaagt er juist in om uitgangspunt te nemen in de kunstenaar en diens nieuwsgierigheid. Er wordt niet alleen ruimte, maar ook denkruimte gegeven aan de kunstenaar. De nieuwsgierigheid van de kunstenaar staat voorop bij het samenstellen van een tentoonstelling. Het mag speels zijn, stout en tegendraads. Het onverwachte is ingebouwd in de verschillende tentoonstellingsmodellen van Nest, en zorgt voor vernieuwende en frisse tentoonstellingen die toegankelijk zijn voor iedereen.
Nest staat zichzelf toe verrast en verleidt te worden door de kunst die zij presenteert en de kunstenaars waarmee zij werkt. Een tentoonstelling moet een uitdaging zijn, maar altijd een ingang bieden. Dan pas wordt je nieuwsgierigheid gewekt en kun je verder op onderzoek gaan. Dan groeien de verbindingen in je hersenen en daarmee je werkelijkheid.
Nest has been invited to do a small version of False Focus @ the Supermarket Art Fair in Stockholm
17–19 February 2012
Press viewing 16 February.
Opening hours: Fri 11am–10pm, Sat 11am–8pm, Sun 11am–6pm.
Kulturhuset, located in the city centre of Stockholm.
3rd and 5th floor
Exhibition: Hundreds of artists, 79 artist-run galleries and similar artists’ initiatives from 30 countries.
The programme includes the seminar series TALKS, the performance stage RED SPOT, network meetings and much more.
Official Facebook event: http://www.facebook.com/events/367610426587792/
Nov 162011
More photos can be found here: https://www.facebook.com/media/set/?set=a.308359452509763.84194.260496757296033&type=3
Toespraak op uitnodiging van The Livingrooms in De Appel tijdens museum nacht 2011:
Ongeveer een jaar geleden werd ik geconfronteerd met de politieke aspecten van mijn rol als kunstenaar in de samenleving.
Oct 062011
“I have remembrances of yours I have longed long to redeliver”
A video installation with works of Mark Jeffery, Judd Morrissey and Rune Peitersen
Installation view - from left to right: Rune Peitersen, Judd Morrissey, Mark Jefferey
Installation view - Rune Peitersen
Installation view - from left to right: Rune Peitersen, Judd Morrissey, Mark Jefferey
Aug 242011
Mutualisms: September 9 – September 25, 2011
at Co-Prosperity Sphere, 3219-21 South Morgan Street
Opening: Friday September 9, 6- 10 pm
‘Mutualisms’ is a collaborative curatorial project organized by Lise Haller Baggesen and Kirsten Leenaars, exploring the ways in which networks of friendship and artistic collaboration can be used as a model for curating. ‘Mutualisms’ is looking into artistic strategies for finding hospitality and exchange in the context of contemporary art practices as well our own social domain.
Eight Dutch and eight American artists/artist duos were paired and worked together to create a collaborative presentation of their works. Iris Kensmil & Carol Jackson, Rune Peitersen & Mark Jeffery &/Judd Morrissey, Marjolijn Dijkman & Lora Lode/Kevin Kaempf, Jonas Ohlsson & Selina Trepp, Magnus Monfeldt & Harold Mendez, Maurice Bogaert &Trevor Gainer, Caroline Stikker/Philippine Hoegen & Aron Gent and Saskia Janssen/George Korsmit & Adelheid Mers.
Mutualisms Symposium
Sunday September 1-5 pm at Co-Prosperity Sphere
A conversation with the participating Mutualisms artists will be followed by a panel discussion on ‘art and reciprocity’ moderated by Dutch art critic Erik Hagoort and Chicago based writer Caroline Picard.
Art & Reciprocity
In general reciprocity is valued positively, and so in contemporary art. Reciprocity has become a buzzword, especially since the rise of interactive art practices, in which the public in one way or another is invited to participate. The appreciation of reciprocity has challenged the conventional distance and hierarchy between art, artists and the public. It has also triggered collaboration among artists. Yet, if reciprocity becomes normative, we may start to feel uneasy. Expectations for ‘something in return’ can restrict freedom and autonomy. In the arts a strong tradition has opposed reciprocity; art’s autonomy should prevail above exchange. So, the question is: what about art and reciprocity?
Panel to be announced on our blogs at a later date.
Mutualisms blog: http://mutualisms.wordpress.com/
Art & Reciprocity blog: http://artandreciprocity.wordpress.com/
For info and opening times: lise@baggesen.org and kirstenleenaars@hotmail.com
‘Mutualisms’ is supported, in part, by public funds from the Netherlands Cultural Services, the Mondriaan Foundation and the Propeller Fund.
Aug 222011
“…de cultuursector moet vooral weer duidelijk gaan maken wat cultuur is en wat het bijdraagt aan de maatschappij. [...] Het is daarom de vraag of het tweede lid van de vergelijking uit andere sectoren moet bestaan (los van het feit dat de cultuur niet opeens namens de andere sectoren kan spreken, zet het de cultuur teveel als een sector neer), maar uit een ander betekenisveld; termen die gevallen zijn:
- kunst is leven
- is civilisatie
- is burgerschap
- is toekomst
- is menselijk/humaan
- is moraal/waarden etc. …”
Fragment uit een langere discussie over de rol van kunst in de maatschappij. Het volgende is een deel van mijn reactie daarop.
Het moet duidelijk zijn dat het volgende geen poging is om kunst opnieuw te definiëren of een wetenschappelijke tekst te schrijven. Het is een aanzet tot een zoektocht naar een ‘common denominator’, die representatief en herkenbaar is, maar ook geen afbreuk doet aan de kunst.
Eerst kwam de mens, daarna de kunst en, als laatste van die drie, de maatschappij. Wat de kunst dan ook mogen zijn, het is geen ‘diender’ van welke maatschappijvorm dan ook; individuele kunstwerken, stromingen, kunstenaars etc. kunnen dat wel (tijdelijk) zijn, maar ‘de kunst’ niet. Als we de noodzaak van kunst ten opzichte van, of in een maatschappij willen verklaren, moeten we niet van binnenuit een bepaalde maatschappijvorm beginnen, maar juist nog verder naar achteren stappen en kijken naar hoe kunst heeft gefunctioneerd in allerlei maatschappijvormen. Dit betekent ook dat wij geen waarden of begrippen moeten gaan hanteren die maatschappij-gebonden (functioneel of wenzelijk) zijn, maar eerder zoeken naar begrippen die de kunst eigen zijn.
In het citaat bovenaan staan een aantal voorstellen van wat kunst zou kunnen zijn. Wat gelijk opvalt is dat als je de stelling omkeert je in de problemen belandt: Kunst is leven, ok, maar: Leven is kunst, Civilisatie is kunst, Toekomst is kunst, Burgerschap is kunst, Moraal is kunst (!)? De kunst wordt teniet gedaan. We kunnen kunst niet zomaar equivalent maken aan een begrip dat afkomstig is van binnen de maatschappij, of een begrip dat zo groot is dat het zinloos wordt (Leven, Toekomst etc). Ik zou ook geen kunst willen die Burgerschap of Moraal voorstaat – ik heb liever kunst die ongehoorzaam en rebels is. En voor vele kunstenaars in de geschiedenis is kunst de dood geweest – kunst maken of liefhebben is zeker geen garantie voor een lang leven of rooskleurige toekomst. Kunst is dus niet ‘goed’. Kunst kan zulke absolute waarden juist helpen ontmaskeren of relativeren.
Kunst wordt uit inspiratie geboren. Wat dat is, en hoe dat komt durf ik niet zeggen, alleen weet ik dat het zo is. Er komt ook kennis, nieuwsgierigheid en andere aspecten bij kijken, maar zonder inspiratie, iets van ‘buiten’ de bewustzijn van de kunstenaar zelf, wordt een kunstwerk hooguit middelmatig. We kennen ze wel (en maken ze soms), ze ‘kloppen’ wel maar ze doen ons niets. Maar een geïnspireerd kunstwerk daarentegen kan de wereld van de beschouwer helpen veranderen. Het is die inspiratie dat het kunstwerk doorgeeft aan de beschouwer. De beschouwer kan zich hierdoor laten inspireren tot gewelddadige acties, filosofische overpeinzingen, maatschappelijke reflectie etc. Het is niet de kunst of het kunstwerk an sich die ‘een spiegel voorhoudt’, het is de beschouwer die geïnspireerd raakt door het werk en reageert op die inspiratie door ‘een spiegel voor te houden’. Een installatie van Thomas Hirschoorn, een ruiterbeeld van Napoleon of een buffel in een grot zijn allemaal dragers van inspiratie, als we ons openstellen kunnen we er zelf door geïnspireerd raken. Dat betekent ook dat we de kunstwerken niet hoeven te ‘begrijpen’. Een kunstwerk kan tot een zekere hoogte begrepen worden, maar belangrijker nog is dat we erop reageren. Kunst is actief, en dwingt actie (bijv. reflectie) af bij de toeschouwer.
Mijn stelling is dat we kunst nodig hebben als mens en maatschappij, omdat kunst iets doet eerder dan dat het iets is. De rol van kunst in de maatschappij is: Kunst inspireert.
Kunst inspireert de maatschappijcriticus, de politicus, de wetenschapper, het schoolkind, de ontwerper, de filosoof etc. tot actie, reflectie, inzicht etc.
Zoals inspiratie vitaal is voor de kunstenaar, zo ook de kunst in de maatschappij omdat zij inspiratie biedt aan de beschouwers en via hen aan de maatschappij. Zonder die inspiratie stagneert de maatschappij, elke maatschappijvorm, daar zijn de voorbeelden van legio.
Aug 132011
Jul 162011
Dat het objectieve bestaan van
de dingen veronderstelt dat er iemand
is die zich een voorstelling maakt,
waaruit volgt dat de objectieve wereld
alleen als voorstelling bestaat, is
geen hypothese, nog minder een
machtsspreuk en zelfs geen paradox
die omwille van een dispuut wordt
opgeworpen; maar de zekerste en
allereenvoudigste waarheid. […]
Zo leidt ook dit tot het inzicht,
dat bijgevolg ruimte en tijd waar de
mogelijkheid van alle veelheid op
berust, alleen maar vormen van onze
beschouwing zijn. 1
Arthur Schopenhauer, Die Welt als Wille und Vorstellung (1819)
Rune Peitersen, Observer Effect: A Tree in the Forest, 2011
False Focus
Saskia Monshouwer
Met het voorgaande citaat van Schopenhauer val ik bestaat – de suggestie dat ook ruimte en tijd relatieve met de deur in huis. De elegante formulering kan namelijk beschouwd worden als de voorloper van een hedendaagse twijfel. Immers, als de wereld zoals Schopenhauer beweert, werkelijk alleen als voorstelling concepten zijn, geeft de reikwijdte van zijn opmerking aan – hoe kan je dan betrouwbare wetenschappelijke kennis verwerven? Kennis die altijd en voor iedereen geldt, die mogelijk kan cumuleren? Als feiten altijd vanuit een zeker perspectief worden waargenomen, is dan niet alles relatief? Met andere woorden, is onze kennis wel betrouwbaar? Het lijkt een onoplosbare tegenstelling, terwijl we in praktijk beide opties naast elkaar hanteren.
Dat ik de subjectieve voorstelling tegenover de objectieve kennis stel, betekent niet dat ik scherp wil slijpen. Ik heb Schopenhauer niet uitvoerig bestudeerd en hoewel ik ooit antropologie studeerde, ben ik geen wetenschapper met een bijzondere specialisatie. Ik heb me hoofdzakelijk met de praktijk van de beeldende kunst uiteengezet. Dat ik de tegenoverstelling toch gebruik, komt omdat deze naar mijn idee recht doet aan een trend. Het lijkt alsof dit contrast de achtergrond vormt van diverse polemieken. Bij veel van deze vraag- en antwoordspelen staat de postmoderne twijfel aan de ene en een sterk vertrouwen in een wetenschappelijk determinisme aan de andere kant.
Een extreme variant van het wetenschappelijk determinisme werd zeer recent in een artikel in de Volkskrant vermeld. De oud-diplomaat Peter van Walsum beschreef de ‘demon van Laplace’ als volgt: “De Franse mathematicus en astronoom Pierre-Simon Laplace heeft in 1814 geschreven dat wij ons de huidige staat van het heelal moeten voorstellen als het gevolg van zijn eerdere staat en de oorzaak van de staat die erop zal volgen. Een intellect dat op een gegeven moment alle krachten waarvan de natuur bezield is en de positie van elk der wezens die er deel vanuit maken zou kennen, en dat voorts immens genoeg was om al die gegevens aan een analyse te onderwerpen, zou in een en dezelfde formule de bewegingen van de grootse hemellichamen en die van het lichtste atoom omvatten: niets zou voor dat intellect onzeker zijn, en de toekomst zou zich even duidelijk voor zijn ogen openen als het verleden.”2 Misschien heeft de wetenschap nog wel een paar miljard jaar nodig om dit resultaat te bereiken, voer hij voort, toch ben ik mijn geloof in deze visie nooit helemaal kwijt geraakt.
Zoals al eerder opgemerkt, haal ik de standpunten niet aan om te beantwoorden wie volgens mij gelijk heeft. Het gaat hier enkel over de vraag, waarom die tegenstelling zich op dit moment zo prominent voordoet. En in eerste instantie is het antwoord op die vraag eenvoudig: in de afgelopen jaren is de kennis op allerlei wetenschappelijke terreinen met sprongen toegenomen. Wat overigens onmiddellijk in de richting van het probleem voert, want het gaat niet over een nieuw inzicht in één mogelijk principe maar om grote en kleine ontdekkingen op velerlei gebied. Je kunt dan denken aan de statistiek, aan kansberekening en logaritmen, aan de resultaten van sociologisch en medisch empirisch en statistisch onderzoek en aan biologische kennis, aan chemie en kennis van het brein. Kortom te veel om op te noemen.
Met die kennis verschuiven de categorieën en een mogelijke reden voor de scherpe tweedeling is, dat alles in de publiciteit zo ingedeeld heel helder en inzichtelijk lijkt. Aan de ene kant de harde kennis van de bètawetenschap. Je kunt dan aan van alles denken, maar vooral het brein is populair. ‘De Vrije Wil bestaat niet’, schreef Victor Lamme. ‘We zijn ons Brein’, beweert Dick Swaab. Hun werk werd uitzonderlijk goed verkocht en overal in de media besproken. Hoewel de volkse fascinatie voor het brein waarschijnlijk zeer oprecht is, is er toch ook sprake van een zekere hijgerigheid. Zou het mogelijk zijn om de mens van buitenaf volledig te sturen? De alfastudies dienen hen van repliek. Zij hebben de postmoderne filosofie van de vorige eeuw als basis. Mede door haar aandacht voor de nieuwe inzichten die de psychologie verwierf, kon deze traditie de rationaliteit van de Verlichting in een ander daglicht stellen. De hele lange rij wordt tot op heden intensief bestudeerd van Bergson tot Bataille, van de surrealisten tot Sartre, Lacan, Althusser en Foucault, waarmee ik in volgorde de hoofdstukken volg van ‘Downcast Eyes’, een analyse die Martin Jay in 1994 publiceerde en waarin hij de afkeer van het oog en de blik in het werk van de Franse filosofie centraal stelde.3
Maar naast boeken over uitersten verschijnen ook veel teksten waarin naar een samenhang wordt gezocht. Meerdere wetenschappers proberen de relatie tussen de verschillende kennisgebieden opnieuw te formuleren en de onderlinge verhouding tussen verschillende wetenschapsterreinen bij te stellen. Zij willen de nieuwe kennis in de bestaande integreren. Zo werkte de Belgische moraalfilosoof Jan Verplaetse vijftien jaar lang aan een boek dat in 2008 onder de titel ‘Het morele instinct’ verscheen. In vijf hoofdstukken die corresponderen met vijf verschillende wetenschapsgebieden probeert hij aan te tonen dat het morele vermogen van mensen biologisch verankerd is. Hij overdenkt de maatschappelijke consequenties. Een ander voorbeeld is ‘Out of our heads, Why you are not your brain, and other lessons from the biology of consciousness’ uit 2009 van de Amerikaanse wetenschapper en filosoof Alva Noë die zich aan een nieuwe visie op het bewustzijn waagt. En hier begint mijn beschrijving van het werk en gedachtegoed van Rune Peitersen die zich bezighoudt met kennis, kunst en zien.
Rune Peitersen is beeldend kunstenaar en al enkele jaren actief op het terrein van de filosofie en de wetenschap. Hij verbindt zijn nieuwsgierigheid naar nieuwe kennis met onderzoeken naar waarneming en zien. Vanuit dit startpunt maakt hij kunst, meestal foto’s. Zijn activiteiten bieden een goede gelegenheid om enkele nieuwe artistieke en wetenschappelijke ideeën over denken en zien te vergelijken. Ik bespreek drie aspecten van zijn werk in min of meer chronologische volgorde. Als eerste beschrijf ik zijn fotowerk ‘Saccadic Sightings’. Dan besteed ik aandacht aan de vragen die tijdens het mini-symposium ‘Saccadic Sightings; Einstein en Bohr’ ter sprake kwamen. Deze bijeenkomst werd in 2010 in galerie Ellen de Bruijne Projects gehouden. Tot slot beschrijf ik het onderhavige project van Rune, de tentoonstelling ‘False Focus’ in NEST. Samen met Eelco van der Lingen koos hij een aantal kunstenaars uit waarmee hij zich verwant voelt. Zodoende worden zijn werk en ideeën in een context geplaatst.
Saccadic Sightings: de fotowerken
Rune Peitersen startte ‘Saccadic Sightings’ in 2007 met de vraag: als ik door andermans ogen kijk zou ik dan hetzelfde zien? Daarmee plaatste hij zichzelf in een lange traditie van twijfel en specifieke opvattingen over wetenschap en zien. Descartes die sterk aan de waarneming twijfelde, wees het vermogen om te denken als vast uitgangspunt aan. Peitersen hoopte waarschijnlijk om via daadwerkelijk onderzoek een postmoderne veronderstelling na te kunnen gaan. Want de twijfel die hij in zijn vraag tot uitdrukking bracht had waarschijnlijk meer te maken met het relativistische perspectief dat de meeste Franse filosofen delen. Mensen zien en ervaren de dingen altijd door een culturele bril. Dat geldt voor de wetenschap en de geschiedwetenschappen. Zo komt het citaat van Schopenhauer uit ‘Een Nieuwe Wereld, Het ontstaan van het Moderne Nederland’ van Auke van der Woud. Hij laat aan de hand van wetenschappelijke artikelen uit die periode zien hoe de ervaring van tijd en ruimte in de 19e eeuw veranderde ten opzichte van eerdere perioden4. Peitersen zocht contact met het Arts and Genomics Centre in Leiden, een instituut dat projecten ondersteunt op het raakvlak tussen wetenschap en kunst, en verdiepte zich in de kennis over de werking van het oog. Voor zijn fotowerken maakte hij gebruik van een bijzondere camera, een zogenaamd mobile eye die saccadic eye movements volgt en registreert, de snelle bewegingen waarmee het oog een omgeving aftast. Hoewel wij die bewegingen voortdurend maken, merken wij hier niets van. Peitersen maakte een aantal films met proefpersonen die door het Vondelpark fietsen en de camera droegen. Dit leverde het basismateriaal voor een aantal werken.
De serie kleine fotowerken is vrij donker. Het oppervlak lijkt door meerdere kleine cirkels doorsneden. Zij bieden een doorblik op enkele vage beelden en fragmenten waarin je het park herkent, een stukje grindpad, een boom, een prullenbak en zo nu en dan een mens. Het fotopapier glanst en de herhaling van de beelden, het gegeven dat het een serie is, suggereert een tijdsverloop. Ik associeer de werken met trial and error en denk aan experiment. Andere foto’s zijn veel groter en bieden de suggestie van één enkel beeld. Op het werk dat tijdens het minisymposium bij Ellen de Bruijne Projects hing, zie je wat wazig de pilaren van een brug. Zij zijn op een vreemde manier gekromd. Op de voorgrond staat een betonnen boom. Tegen de achtergrond zie je hoogbouw. Omdat deze foto meer referenties aan de omgeving biedt dan de kleine donkere werken, denk je meteen aan de stad. De combinatie boom en beton versterkt dit gegeven.
Tot zover een beschrijving van het maakproces en de eerste indrukken die de foto’s oproepen, want hoewel het werk tamelijk helder lijkt, toch is er sprake van vragen en mogelijk van paradoxen waar het de relatie van werk en beeld met de werkelijkheid betreft. De beelden verwijzen immers naar verschillende zaken, naar kennis over het proces van kijken, naar iets wat een proefpersoon waarnam maar niet werkelijk zag, en mogelijk naar een combinatie van verschillende zintuiglijke indrukken.
“Het is bekend dat tijdens het proces van het zien meerdere en zeer verschillende hersengebieden actief zijn”, lees ik bij Noë: “en het is te verwachten dat het hoofd, het lichaam en de hersens samenwerken. Hoe het brein dit werkelijk doet is echter vooralsnog een vraag. Er is sprake van een ‘explanatory gap’”5. Maar, of Peitersen ook uitdrukt wat zich in het hoofd van de ander afspeelt is de vraag.
Saccadic Sightings, Einstein en Bohr: de vragen
Peitersen presenteert verschillende plaatjes en die bestaan niet in ons hoofd. Hij componeert en suggereert – Saccadic eye movements bestaan, ‘Saccadic Sightings’ niet – en met de verwijzing naar betekenissen en suggesties bereik je de spannende grens tussen weten en fantaseren, kennen en creëren, tussen kunst en wetenschap. Want prikkels van buitenaf alleen zijn niet voldoende. Hoewel Pavlov iets bijzonders beschreef toen hij de naar hem genoemde reactie testte, verklaart een behaviouristische benadering van dieren en mensen slechts een deel van hun gedrag. En, hoewel beelden erg belangrijk zijn, en mensen plaatjes zien en onthouden is het Cartesiaans materialisme gebaseerd op de veronderstelling dat wij denken via opgeslagen plaatjes in ons brein voor de meeste mensen achterhaald.
Maar hoe werkt de waarneming dan wel, en hoe ligt de verbinding tussen de prikkels van buiten en de verwerking van die prikkels, de perceptie, binnen? In de afgelopen jaren bleek dat de grens tussen denken en waarnemen, binnen en buiten veel minder hard is dan gedacht. Dat is een wezenlijk punt dat zowel tot merkwaardige speculaties als tot harde kennis leidt. In ‘Out of our heads’ probeert Alva Noë te laten zien hoe je over het bewustzijn na zou kunnen denken, wanneer je de harde scheiding tussen Brein en denken aan de ene kant en ervaringen en prikkels aan de andere kant verlaat. “Consciousness of the world around us, is something that we do: we enact it with the worlds help, in our dynamic living activities. It is not something that happens in us. It is a dance that involves in the world and with others.”6
Noë is een interessante figuur. Zijn denken is fantasievol en hoewel hij lyrisch schrijft benadrukt hij dat zijn opmerkingen niet romantisch bedoeld zijn. Hij analyseert de mogelijkheden van de waarneming en de perceptie als een totaliteit en weekt het bewustzijn los van het brein om het in een brede context te plaatsen, namelijk de wereld waarin wij leven. Hoewel dat ingewikkeld lijkt, kan je aan een heel banaal voorbeeld laten zien wat de noodzaak van die formulering is, namelijk de supermarkt. Zij is in zeker opzicht de jungle van deze tijd waar wij ons dagelijks voedsel scoren en tot op zekere hoogte thuis zijn. Het is niet vreemd dat hier onderzoek werd gedaan met de mobile eye en ook Victor Lamme blijkt zich op commerciële toepassingen van de hersenscan te richten. De kennis van die onderzoeken is gericht op mogelijke manipulatie. Maar uit het gegeven dat de supermarkten het hier niet bij laten kan blijken dat de context breder is, en veel meer zaken een rol spelen bij onze beslissingen dan de directe prikkels en oriëntatie alleen, want de supermarkt gaat verder. Ook thuis via de media en op straat wordt onze koopervaring gestimuleerd. Kom naar binnen, de glazen deuren openen vanzelf. Slimmer, mooier als we naar de reclames luisteren en kijken, gezonder en verstandiger als we ook de overheidsreclames en de Sire spotjes meenemen. Een koopervaring is totaal!
Waar Noë eigenlijk zeer concreet is en de interactie tussen binnen en buiten, input en verwerking in het brein analyseert, gaat Peitersen nog een stap verder. Hoewel ik met de beschrijving van dit aspect van zijn gedachten ver van het onderwerp ‘zien’ vandaan ga, is zij belangrijk omdat hier de twijfel waar dit stuk mee begon weer expliciet op de voorgrond treedt. Niet ondanks maar dankzij Peitersens wil om de nieuwe objectieve kennis met een subjectieve inbreng te verenigen. Peitersen stelt eerst dat lichaam en brein een geheel zijn, geen ‘Being John Malkovich’ om in zijn woorden te spreken. Dan, met een verwijzing naar de kwantummechanica en Bohr stelt hij dat gedachten, zoals deze in kunst zijn ondergebracht ook al was het op moleculair niveau, één zijn met de wereld.
False Focus: de expositie in NEST
Uit de voorgaande beschrijvingen van het werk en de gedachten van Rune Peitersen blijkt dat kunst en wetenschap wat onderwerpen en kennis betreft informatie aan elkaar ontlenen, maar niet gelijk opgaan. Ook hier is Noë een goed voorbeeld. Het is geen wonder dat kunstenaars zich graag met zijn werk associëren, vanwege zijn vergelijking met de dans, vanwege zijn bijzondere nadruk op het zien en vanwege de mogelijkheid om het symbolische in te lassen. En er is een tweede reden dat de kunst zich graag op de nieuwe wetenschappelijke kennis richt. Zoals eerder al aangegeven kan je in de Franse filosofie een teneur aanwijzen, die belangrijke positie van het zien in het westen ondermijnt. In de zoektocht naar de relatie tussen externe prikkels en interne verwerking, spelen de andere zintuigen ook een rol: zo kan een kunstenaar die uitgaat van de theorieën van Bergson zonder moeite ook aan wetenschappelijke kennis refereren. Dan is er nog een derde factor die buiten de wetenschap omgaat. Ook de kunsthistorie zelf bevat indicaties die een liaison met de nieuwe kennis mogelijk maken. Verschillende moderne stromingen, waaronder de geometrisch abstracte kunst, zijn bij uitstek gericht op ruimtelijke oriëntatie en beleving. En door de analyse van het bedrog op het platte vlak werd de aandacht voor andere meer tactiele vormen van oppervlakte behandelingen zoals structuren, contrasten, kleuren en materie groter. In dat opzicht gaat ‘False Focus’ over een aantal heel verschillende thema’s.
De term ‘False Focus’ staat voor de fotografie en de optische vertekeningen die een camera eigen zijn. Het gaat ook over de metafoor waarbij het oog met een camera vergeleken wordt. Dan kan ‘false focus’ duiden op de vertekeningen van het natuurlijke oog, het optische bedrog of wat we niet kunnen zien, zoals de blinde vlek. Maar ‘False Focus’ gaat vooral over de vertekeningen die de huidige discussies met zich meebrengen. Samen met Gwenneth Boelens, Beate Gutschow, Marc Philip van Kempen, Michiel Kluiters, Erik Olofsen, Bradley Pitts, Roland Schimmel en Melanie Wiora schept Rune Peitersen ruimte voor een breed spectrum aan ideeën over wetenschap, over zien, perceptie en beeldende kunst. Het aardige is dat met deze diversiteit een aantekening gemaakt wordt. Het is nog steeds in onderzoek en je kunt het ook allemaal anders zien, maar de teneur, dat tegenstellingen verenigd en dichotomieën met argwaan benaderd moeten worden is bij alle deelnemende kunstenaars waar te nemen.
Zij gaan ver met hun gedachten, wat waarschijnlijk niet altijd even wetenschappelijk is en vaak het terrein van fantasieën en verlangens bestrijkt, maar dit is waarschijnlijk precies waar kunstenaars voor staan. En in dit opzicht denk ik ook dat kunst tussen wetenschap en samenleving bemiddelen kan. Zoals Louise Fresco, hoogleraar duurzaamheid aan de UvA in Amsterdam, het tijdens de Kohnstammlezing 2011 formuleerde; (…) “Juist de kunst verkent de dubbelzinnigheid van emoties, de tegenstrijdigheid van morele stellingnames. De kunst doorbreekt daarmee de simpele dichotomie tussen pessimisme en optimisme. Want het blijven steken in het feitenloos pessimisme ontkent datgene dat het meest wezenlijke is voor de menselijke vooruitgang: het kunnen leren van onze fouten.”7
[1] De Duitse tekst luidt:
“Daß das objektive Daseyn der Dinge bedingt sei durch ein sich Vorstellendes, und folglich die objektive Welt nur als Vorstellung Existiere, ist keine Hypothese, noch weniger ein Machtspruch, oder gar ein Disputierens halber ufgestelltes Paradoxen; sonders es ist die gewisseste und einfachste Wahrheit.
[…] So leitet auch diesen uns auf die Einsicht hin, daß mithin Raum und Zeit, auf welchen die Möglichkeit aller Vielheit beruht, bloße Formen unsere Anschauung sind“
[2] Peter van Walsum, Vrije wil valt niet te bewijzen of te weerleggen, in: De Volkskrant, 26 maart 2011, p.32
[3] Martin Jay, Downcast Eyes: the degeneration of vision in twentiethcentury French thought, University of California Press, 1994
[4] Auke van der Woud, Een Nieuwe Wereld, het ontstaan van het moderne Nederland, Uitgeverij Bert Bakker, 2010, p. 21
[5] Alva Noë, Out of Our Heads, Why you are not your brain and other lessons from the biology of consciousness, Hill and Wang, New York, 2009, p. 53
[6] Alva Noë, Out of Our Heads, Why you are not your brain and other lessons from the biology of consciousness, Hill
and Wang, New York, 2009, p. viii
[7] Emotie is verworden tot bron van Kennis, Louise Fresco, een samenvatting van de Kohnstammlezing 2011, in: De Volkskrant, 28 maart 2011
Jul 132011
Rune Peitersen – Looking at Seeing
The retinal image is an image in a mathematical sense; it is a projection or a mapping. The retinal image is not an image in the sense of picture – or, if it is, this is entirely accidental. How it looks, or how it reads, plays no role in its performance of its neuropsychological job description. Once we appreciate that the retinal image isn’t something that we see, we lose a grip even on what it means to say that it’s upside down. Upside-down, one must ask relative to the tasks faced by the nervous system?
[…] Again, we don’t experience the retinal image; we don’t experience any image, in that sense. We experience the world.
Alva Noë, Out of our heads. Why you are not your brain, and other lessons from
the biology of consciousness, 2009
At Ellen de Bruijne Projects, the 3rd and final installment of Rune Peitersen’s project, Saccadic Sightings will be on view. Last year’s presentation was focused on the relation between art and science, and the position of these two disciplines in relation to our ideas on the perception of reality. This year, Rune Peitersen, goes back to his initial question it all started from: What do we see, when we look at something.
In Saccadic Sightings this question is investigated already in a very strict way. But Peitersen is also interested in going beyond, to the question of: how do we create an opinion, how do we create meaning?
To further investigate different ways of approaching these questions, Peitersen invited a number of artists on 21st of July to reflect on what it is or means to “see”.
It will be an evening of fascinating, touching, rational, inspiring presentations, musings and performances in which questions will be raised – and possibly answered – about how artists look at and see the world, and how they use this process in their work.
Invited artists: Gwenneth Boelens, Katrin Korfmann, Roland Schimmel, Martijn Schuppers, Rein Jelle Terpstra en Ruth Verraes.
Opening: 16 July 17:00 – 19:00 hrs
Exhibition: 16 July – 20 Augustus
During this summer show, the gallery will have special opening times:
Thursday to Saturday 11:00 – 18:00 hrs
Special event: 21 July doors open: 19:30 hrs. Starts at 20:00 hrs. sharp!
Saccadic Sightings is sponsored by Fonds BKvB, Stephen Oliver Associates and The Arts & Genomics Institute
Jul 082011
Disaster capitalists share the same inability to distinguish destruction and creation, between hurting and healing.
Naomi Klein, The Shock Doctrine
Revolutions do not occur when a population gains the capability to implement it, but only when it acknowledges this capability.*
Erwin Neutzsky-Wulff, The Brain*
Over the last six months or so, a lot of effort has been put into trying to make the current Dutch government change its mind concerning the budget cuts on culture. Leading professionals from the fields of art, economists, philosophers, politicians and many more have all tried to persuade the government to be more sensible in its approach to the cultural sector. In order to speak a language that was believed to be understood and appreciated by the government, a lot of the arguments used where based on the language and the reasoning of economics. The main arguments generally revolved around 1. The destruction of capital as a consequence of the rigorous cuts, 2. The importance of cultural activity as an incentive for foreign investors to settle, 3. The (economic) innovation which springs from a diverse and rich cultural climate. All in vain.
Any argumentation based on economics proved pointless. If anything, so much capital is being destroyed, so much well invested money is being forcibly removed, so many institutions are being ruined, that economically speaking, this is about the worst course of action conceivable. From an economical point of view it is clear, that the best argument would be for an increase of the investments in arts and culture, as it is a sector, which time and again has proven its economical worth and stability, as opposed to e.g. the housing market, professional football, the banking sector etc.
The drastic cuts can therefore only be seen as an ideological move on behalf of this government, and the talk of ‘cleaning’ or ‘curing’ the sector as a euphemism of the worst sort; neoliberal newspeak for administering shock treatment. The much debated ‘lack of vision’ is another argument used against the budget cuts, but it only stresses the complete misunderstanding of what is happening. There is no cultural vision, because the government does not care about culture as such. There is, however, a clear neoliberal vision, that of the scorched earth. Just as the farmers in the Amazon ruthlessly cut down ancient forests and replace delicate, fertile and rich environments with uniform genetically modified soya-plants, so this government plans to cut down the Dutch cultural rainforest and replace it with the barren wasteland of the neoliberal ideology. Centers for knowledge and innovation, libraries and institutions which have evolved over decades are replaced with the uniform seeds of entertainment and market-approved ‘culture’. And all the while they tell us in a patronizing voice: It’s for your own good, we are liberating you.
And here is where it gets really depressing: We, the cultural sector, the public sector and the opposition parties, do not seem to get it! We still go along with the notion, that, indeed we need to cut the budgets for the cultural sector, sell off our public utilities, we need to tighten the belt all around because, well, there is the crisis, right? We try to pretend we understand why and try to act just like the ‘grown ups’, we ‘take responsibility’. We try to come up with arguments that we believe would make sense to them, economical, ethical, historical. But the fact remains, there is no sound reason for the budget cuts or the general dismantling of the welfare state. There is only the ideologically driven desire to tear down all that stands in the way of making a buck. Public utilities? Waste of money! Sick people? Business opportunity! Arts and education? Freeloaders and know-it-all’s – up against the wall!
The government means to demolish all the public structures at once. Now, while they are in ‘power’. They know they may not be in power for long, hence the sycophantic insistence on the mantra of the 18 billion euro. Once destroyed, it will take decades to rebuild. It will not matter who wins the next elections, the damage will be done. The cultural sector, healthcare, public utilities etc., all destroyed. To the neoliberal each sector is a new Iraq, a new Green zone. It may cost an insane amount of money to ‘liberate’ it – but, hey, that is just taxpayer-money – in the end all that matters is, that the multinationals can expand their markets. And if we dare question that simple fact, we are quickly and forcefully reproached for being against freedom and democracy.
Well, perhaps we need to be against that kind of freedom and democracy. Perhaps freedom is not worth defending if it means the freedom of the strong and wealthy to financially subjugate and enslave the weak and the poor. Perhaps freedom is not worth defending if it means the freedom to invade other countries and loot their resources. Perhaps a democracy in which the soundbite, the tweet and the outright lies of the elected officials are the main sources of information, is not worth defending. Perhaps a democracy ruled more by fear of the other, than the promise to help your fellow man, is not worth defending. Perhaps it is time to rethink the very foundations of our society and ask ourselves ‘is there really no other way?’
Of course there is another way. It may be unclear at the moment, but as we regain our voices, formulate our ideals and puncture the neoliberal bubbles, it will become clearer. It may not bring the promise of a new utopia. It may require us to be a lot more humble than we have become accustomed to over the last centuries, but perhaps it is time we became part of the world instead of always trying to be above it. If we dare climb down from our Western pedestal, we may find ourselves in a sustainable world among neighbors, instead of in a gated community among enemies.
Or not, who knows.
The only certainty we have now is, that if the neoliberal ideology is allowed to continue its unfettered rampage, then the fire-brigade coming to the aid of the burning cities of the near future, will be the tsunami of melted polar ice caps – finally flooding the very last remnants of Dutch culture.
*my translation