http://weblogs.nrc.nl/cultuurblog/2010/07/18/cs-maria-barnas-aanhikken/

—–

CS: Maria Barnas – Aanhikken

Ik heb altijd gedacht dat ik de enige ben die zich weinig kan voorstellen bij een vierde dimensie. Ik meende een vorm van ruimtelijke dyslexie te hebben wanneer mijn gedachten stokken bij het lezen over de relativiteitstheorie van Einstein.

Van natuurkundelessen op school herinner ik me alleen de ezelsbruggen die ik nodig had om formules te onthouden. Ik weet niet meer welke oevers deze bruggen verbinden. Zo herinner ik me dat ik met het strekken van drie vingers – duim omhoog, middelvinger naar links, wijsvinger naar voren – de richtingen van een krachtenveld verbeeld, maar zou ik niet meer weten om welke krachten het gaat.
Van Einsteins relativiteitsprincipe herinner ik me dat mensen die erin figureren een voorkeur hebben voor treinreizen en raketvluchten. In een voorbeeld dat het mij gemakkelijk moest maken het principe te doorgronden, kreeg ik een tweelingbroer toebedeeld. Als mijn tweelingbroer sneller dan het licht – of in ieder geval erg snel – een ruimtereis zou maken, zou hij bij thuiskomst jonger zijn dan ‘zijn thuisgebleven broer’. Die thuisgebleven broer, dat was ik. Dat was nog wel het minst moeilijke om voor te stellen. Ik zou een lange grijze baard hebben. Mijn tweelingbroer zou er nog precies zo uitzien als toen hij vertrok.
Mijn natuurkundeleraar vertelde ter bevestiging van dit verhaal over twee gelijklopende klokken waarvan er in 1971 één op reis was gestuurd. Toen deze terugkeerde, bleek de thuisgebleven klok voor te lopen.
Ik heb altijd gedacht dat de kern van dit raadsel moest worden gezocht in het specifiek genoemde jaartal. Waarom zou mijn leraar het vermelden, als dat er niet toe deed? Aan de andere kant: wat zou het uitmaken voor de klokken op welk tijdstip ze van elkaar werden gescheiden?
Terwijl ik nog nadacht over het jaar 1971 waren mijn medeleerlingen allang formules aan het toepassen. Ik wilde weten of het per se een tweelingbroer moest zijn. Kon het niet een gewone broer zijn? Of zomaar iemand die mijn relatieve veroudering kon vaststellen?
Het gaat in mijn voorstellingsvermogen nog steeds mis wanneer ik probeer te begrijpen wat er met de ruimte tussen mij en mijn tweelingbroer is gebeurd. Waar ontmoeten deze ruimtes elkaar? Bestaat er een grensgebied waarin de tijden die zich van elkaar hebben losgezongen, elkaar ontmoeten, overlappen; of sluiten ze elkaar uit?
Scheikundige en filosoof André Klukhuhn hielp me tijdens zijn lezing – ter gelegenheid van Rune Peitersens tentoonstelling Saccadic Sightings: Einstein & Bohr bij Ellen de Bruijne Projects – af van het idee dat ik de enige ben die niet weet hoe de vierde dimensie eruit ziet. Hij stelt dat de mens daar nog niet toe in staat is.
Bovendien stelt hij – als in een gedachtenexperiment – dat de mens, tot het moment waarop de derde dimensie werd verbeeld, zijn omgeving niet als perspectivisch diep ervoer. Ter illustratie toonde Klukhuhn afbeeldingen waarin duidelijk wordt geworsteld met het verbeelden van diepte. Hij wees op een Egyptische tekening van een kar, getrokken door twee stieren. Het achterste dier wordt gesuggereerd door een verdubbeling van de contouren van het voorste. Deze tekening, waarin nét geen vat wordt gekregen op de derde dimensie, maakt zichtbaar hoe het begrip tegen een inzicht kan aanhikken.
Bijna, bijna begrijp ik wat een vierde dimensie zou kunnen inhouden. Bijna, bijna begrijp ik wat het betekent dat tijd relatief is.
Ik ben in de derde dimensie blijven steken. Deze oogt opvallend hol sinds ik tegen een vierde aanhik.

Dit artikel verscheen eerder in het vrijdagse Cultureel Supplement van NRC Handelsblad

Initiated in 2008, Saccadic Sightings began as a study of visual perception. Using a Mobile Eye, a scientific eye tracking device, Peitersen was able to film his field of view while simultaneously capturing the exploratory movements of his eye. He was interested in the ‘raw’ visual input captured by the retina before it was interpreted and processed into experience by the brain. Underlying this project were questions raised by quantum mechanics concerning e.g. the Uncertainty Principle and whether or not it is possible to speak of a world separate from our observation of it.

During his research Peitersen started looking into the way in which we construct our reality. Besides the physiological and psychological aspects of perception, scientific paradigms determine our view of the world. Peitersen became intrigued by how outdated but popular paradigms have developed into inflexible dogmas. The materialistic dualism of Rene Descartes, which presupposes a strict division of mind and matter, is such a dogma, which although discredited decennia ago by quantum physics, by thinkers such as Einstein and Bohr and more recently by neurological research, still remains the most commonly accepted and widely held world view. This raises the questions of why such a world view persists and what can be done to substitute it with a more adequate construction. Furthermore, Peitersen became convinced that it is art which shapes our understanding of reality. By formulating questions about perception, by visualizing conceptual constructions and making these constructions manifest in the world, art plays a much more fundamental part in the construction of our collective reality than we usually realize.

The issues raised will be the starting point of a public discussion in the gallery on Thursday July 8^th in which Robert Zwijnenberg (Prof. Art history, University of Leiden and founding Director of The Arts & Genomics Centre), André Klukhuhn (scientist and philosopher), Saskia Monshouwer (curator and anthropologist), Mariska van den Berg (curator SKOR), Voebe de Gruyter (artist), Huib Haye van der Werf (curator NAi), Anne Kienhuis (postdoc researcher at RIVM), Tamuna Chabashvili and Adi Hollander (artists PSWAR.org), Laura Schuster (phd student UvA, Imagined Futures research group) and others will participate.

Click here for biographical information of the speakers and participants.

The questions/statements I wish to reflect upon are:

-          Why does the Cartesian construction of reality still exert so much influence and what are the consequences thereof for how we think about science and art?

-          What would it take to destabilize this worldview and replace it with another, more adequate construction?

-          Which part might art play in this? Is it not so that art in particular is capable of shaping our idea about reality? And possibly functions as a precursor to the constructions as they are formulated by science and technology?

-          And, if so, which role does science play within the artistic domain. What sort of transformations are possible?

Program:

19.30

Doors open

20.00

Mariska van den Berg (freelance curator | editor) gives a brief introduction.

Mariska van den Berg – Introduction from Rune Peitersen on Vimeo.

Rune reflects upon dualism as perpetuated by the movies The Matrix and Avatar.

Click here for the accompanying powerpoint presentation.

Rune Peitersen – The Cartesian Theatre of The Matrix and Avatar from Rune Peitersen on Vimeo.

20.15-21.30

The speakers:

André Klukhuhn

The joint evolution of consciousness and space“(…) concerning the construction of the world by our consciousness. The people of antiquity, the middle ages, and of the renaissance experienced the world differently from us.” According to Klukhuhn, our (developing) consciousness and our experience of space and time are closely connected (Kant supplemented by Darwin).

Andre Klukhuhn – The joint evolution of consciousness and space from Rune Peitersen on Vimeo.

In her weekly column in the Dutch NRC Handelsblad, Maria Barnas contemplates the difficulties of grasping Einstein’s theory of relativity and how Andre Klukhuhn’s lecture at the minisymposium made her come closer to an understanding of the fourth dimension.

http://weblogs.nrc.nl/cultuurblog/2010/07/18/cs-maria-barnas-aanhikken/

Saskia Monshouwer

Saskia Monshouwer will present her recent essay Kunst, context, wetenschap. Mogelijke consequenties van het denken (over zien) (Art, context, science. (Over looking) the possible consequences for thinking) , written for the occasion. During this evening’s discussion Monshouwer will examine the following position: Due to the relation between both society and the public, art is able to mediate between science and society, and possibly destabilize an accepted worldview.

Saskia Monshouwer – Kunst, context, wetenschap. Mogelijke consequenties van het denken (over zien) from Rune Peitersen on Vimeo.

Rune Peitersen

Contact – Art as the Outer Limits of the Universe – what is the function of art? Is art capable of shaping our idea about reality? And does it function as a precursor to the construction of reality?

Click here for the accompanying powerpoint presentation.

Rune Peitersen – Contact-Art as the Outer Limits of the Universe from Rune Peitersen on Vimeo.

Robert Zwijnenberg

Robert Zwijnenberg brings together art, humanities en science so that they may learn from each other. According to Zwijnenberg, this interaction can produce new forms of art as well as new theories and methodologies. This evening he will reflect upon the role of science within the artistic domain: What sort of transformations are possible?

Robert Zwijnenberg from Rune Peitersen on Vimeo.

21.30 – 23.00

The guests and public are involved in the discussion.

Moderated by Mariska and Rune.

Texts ‘Einstein & Bohr‘ and ‘Contact – Art as the outer limits of the Universe‘

Ellen de Bruijne Projects

Rozengracht 207 A

1016 LZ Amsterdam,

The Netherlands

www.edbprojects.nl

The Mini Symposium was made possible with the support of The Netherlands Foundation for Visual Arts, Design and Architecture.