Met het cultuur-beleid van dit (nu demissionaire) kabinet en vooral de vele reacties die erop volgden, is het duidelijk geworden dat kunstenaars niet hoeven te rekenen op begrip voor hun maatschappelijke positie of inzet vanuit de brede samenleving. Volgens Halbe Zijlstra zijn er teveel kunstenaars en moest de sector ‘hervormd’ worden, om zo economisch efficienter en rendabeler te worden.

Met het recentelijk opgerichte Platform Beeldende Kunst willen wij, kunstenaars, onafhankelijke kunstprofessionals en andere belangstellende, stelling nemen tegen de onwaarheden en tendentieuze uitspraken, zoals die geuit zijn door dit kabinet en haar volgelingen. Wij willen een platform bieden en zo de discussie over kunst en kunstenaars in de samenleving aanjagen op basis van feiten, in plaats van, zoals nu, gebaseerd op mythen en aannames. Wij willen af van de uit populisme ontstane gedachte dat kunstenaars lui zijn, en van de groteske misvatting, dat kunst en cultuur een veredelde vorm van amusement of sport is – nee, voetbal en ‘Holland’s got talent’ zijn geen kunst.

Kunst biedt een wereld aan van schoonheid, horror, dromen, verlangens en gedachte-experimenten, die aanzet tot nieuwe ideeën, (zelf)reflectie, kritisch en anders denken, en zodoende het mens en de samenleving zichzelf helpt definiëren en heruitvinden. Dat is de essentie van kunst, en daardoor onderscheid zij zich van pure ambacht of entertainment.

De kwalitatieve invloed en betekenis van de kunstenaars en de kunstsector als geheel overstijgen vele malen hun grote en liggen ten grondslag aan alles wat ons als mensen en samenleving definiëren  – dat kun je niet zomaar in eenzijdige economische waarde vertalen. De kunst sector is niet de grootste in de maatschappij, net zoals de ogen van een mens ook niet de grootste organen zijn van het menselijk lichaam, maar zonder ogen ben je wel blind!

Toen de kersverse PvdA-leider Diederik Samsom zijn zeven punten presenteerde was de eerste vraag vanuit de zaal: hoe zit het met de cultuur? Het antwoord volgde prompt: Dit is geen verkiezingsprogramma, dit zijn de belangrijkste punten maar we willen de cultuur ook meenemen in ons programma. Het PBK stelt zich een partij voor die kunst en cultuur wel zo belangrijk vindt, dat zij het aan zou durven – of zelfs vanzelfsprekend zou vinden – kunst en cultuur wel als prioriteit op te nemen, en niet alleen als achteraf’je voor ‘als er wat geld over blijkt te zijn’.

Wij hopen dat er in deze verkiezingstijden politici opstaan, die begrijpen dat je niet als een hooligan hoeft te spreken om gerespecteerd te worden, en dat eenvoud niet gelijk is aan scherpte. Politici, die inzicht en beschaving durven tonen en met open ogen een lans durven te breken voor het belang van kunst en cultuur, van Rembrandt tot Pindakaasvloer.

Rune Peitersen, namens Platform Beeldende Kunst

 http://www.platformbk.nl/2012/05/eyes-wide-shut/

To see a world in a grain of sand,
And a heaven in a wild flower,
Hold infinity in the palm of your hand,
And eternity in an hour.

William Blake, ‘Auguries of Innocence’

With every visual experience, a great number of areas are activated in your brain. When you see something for the first time, new connections are made between the cells in your brain. Your brain makes the new experience comprehensible by connecting it with existing cell connections. In this way, new clusters of cell connections evolve, with new concepts. If you never again have a similar experience, the new connections will quickly be dissolved, but if you have the same experience a second time, the connections are reinforced and further expanded. This literally means that you see more when you repeat the same experience, because perception does not take place in the eye, but in the brain. The third time, you discover even more (because the connections in your brain are expanded even further), and eventually, more and more connections are created between the various clusters, with the result that your visual experience becomes richer and richer.

For our brains, it does not much matter if we categorize a given experience as ‘real’ or not. Whether we dream about a tree, study a painting of a tree, read a scientific book about trees or stand smack in front of a tree in a forest, for our brains, they are all simply different aspects of the same concept of ‘tree’, the same cluster. The connections will continue to reproduce and add new aspects to the perceivable tree (the ‘real’ tree). All previous experiences that had to do with the idea of the tree will influence the next ‘tree experience’. The structure of the bark, the colour of the trunk, the knowledge of and the effects of photosynthesis and the meanings of trees in stories and mythologies – anything to do with the idea of the tree will nourish the experience.

Thanks to this, the perceivable world becomes a richer place, not in a metaphorical or purely philosophical sense, but literally. If you have never experienced a tree in any other way except ‘green’, that is exactly what you see when you come across one: a green structure with no further definition. If your brain is not compelled by need or desire to give this undefined structure some attention, to further investigate it, it remains undefined. If you never have another ‘tree experience’, the connections between cells will dissolve, with the result that the tree completely disappears from your world.

Attention is the basis of observation. The more frequently and the more intensely you apply your attention to, focus on something, the more quickly and the more extensively the connections are made, and the more intense the experience. Curiosity is neurological. It is our brain that wants to understand something, make new connections. Without curiosity as a neurological urge to expand existing brain structures, the world stagnates and shrinks. We therefore have to stimulate and nourish that curiosity, in order to keep our world alive.

Looking, seeing, observing, experiencing, thinking and reflecting cannot be seen as separate from the workings of our brains. Endless processes of feedback between the observer and the observed create a neurological loop, which we call reality. The job of art is to continue to renew and expand this reality by continually intensifying our focus and attention. Art is the manifestation of neurological curiosity, and of our attempts to make that curiosity conscious, give it form and share it. It is an age-old exploration for what lies just beyond the reach of our sight or our consciousness. You feel that there is something, some potential, but you can not yet put it into words or give it shape. It can be frightening, or indeed, inexplicably beautiful. It is like a puzzle, a poem or a riddle that, once resolved, opens the door to a richer reality. You do have to focus attention on it, and for this reason, one of the principal elements of a work of art is that it can seduce or entice its viewers.

There are works of art that you could study and engage with for a lifetime, always discovering something new in them. There are works of art that you have had enough of after a while, but that nonetheless led you to yet new works of art, and have therefore succeeded in holding your attention. There are works of art that were unable to attract you in any way at all (and five years later, after many other art experiences, they suddenly become terrifically interesting). A work of art must have multiple layers, which give it depth and substance – there have to be enough potential points of expansion for all the new connections in the brain, to stimulate curiosity. The indefinable quality, the je ne sais quoi of a work of art is not some hollow phrase or random description, but the incentive that compels you to look again. It is those connections in your brain again, wanting to further expand themselves.

An exhibition has to entice its viewers to look at certain works of art, but also to look for connections between diverse artworks. The curiosity of the viewer has to be stimulated by the way the exhibition is put together. This often fails, because an exhibition allows no space for the unpredictable, the uncontrollable. Then it becomes too academic, or boring.

Nest succeeds in taking the artist and the curiosity of the artist as its starting point. The artist is given not only physical space, but also mental space. In putting together an exhibition, the curiosity of the artist is paramount. It can be playful, audacious or contrary. At Nest, the unexpected is built into the various exhibition models, and this produces innovative and refreshing exhibitions that are accessible to everyone. Nest allows itself to be surprised and seduced by the art that it presents and the artists with whom it works. An exhibition must be a challenge, but it must always offer accessibility. Only then is our curiosity aroused, so that we continue to investigate further. Then the connections in our brains continue to grow and expand, and so too does our reality.

To see a world in a grain of sand,
And a heaven in a wild flower,
Hold infinity in the palm of your hand,
And eternity in an hour.

William Blake, ‘Auguries of Innocence’

Bij iedere visuele ervaring worden er heel veel gebieden in je hersenen geactiveerd. Als je iets voor het eerst ziet worden er nieuwe verbindingen tussen de cellen in je hersenen aangelegd. Je hersenen maken de nieuwe ervaring begrijpbaar door hem te verbinden aan bestaande celverbindingen. Zo ontstaat een nieuwe cluster van celverbindingen, een nieuw begrip. Als je nooit meer een vergelijkbare ervaring hebt, zullen die nieuwe verbindingen snel worden ontbonden. Maar als je een tweede keer dezelfde ervaring hebt, worden de verbindingen versterkt en nog verder uitgebreid. Dit laatste betekent letterlijk dat je bij een herhaling van dezelfde ervaring meer ziet, omdat waarneming niet in het oog gebeurt maar in de hersenen. De derde keer ontdek je nog meer (doordat de verbindingen in je hersenen nog verder uitgebreid worden) en op den duur worden er steeds meer verbindingen aangelegd tussen uiteenlopende clusters, met als gevolg, dat je visuele ervaring steeds rijker wordt.

Voor onze hersenen maakt het niet zo veel uit of wij een bepaalde ervaring als ‘echt’ categoriseren of niet. Of we over een boom dromen, een schilderij van een boom bestuderen, een wetenschappelijk boek over bomen lezen of er pal voor staan in een bos, voor de hersenen zijn het allemaal gewoon verschillende aspecten van hetzelfde begrip ‘boom’, dezelfde cluster. De verbindingen worden steeds uitgebreider en er worden zo nieuwe aspecten aan de waarneembare boom (de ‘echte’ boom) toegevoegd. Alle voorafgaande ervaringen die met een boom te maken hebben gehad, zullen de volgende ‘boom-ervaring’ beïnvloeden. De structuur van de schors, de kleuren van de stam, maar ook de kennis van de werking van fotosynthese en de betekenis van de boom in verhalen en mythologieën, alles wat er met ‘boom’ te maken heeft voedt de ervaring.

Daardoor wordt de waarneembare wereld rijker. Niet in een metaforische of puur filosofische zin, maar letterlijk. Als je een boom nooit als iets anders dan ‘groen’ hebt ervaren, dan is dat precies wat je ziet als je er een tegenkomt: een niet nader gedefinieerde groene structuur. Als je hersenen niet door nood of verleiding gedwongen wordt om deze ongedefinieerde structuur opmerkzaamheid te geven en verder te gaan onderzoeken, blijft die ongedefinieerd. Als je nooit meer een ‘boom-ervaring’ hebt, zullen de celverbindingen ontbonden worden met als gevolg dat de boom volledig verdwijnt uit je wereld.
Opmerkzaamheid(eng: attention) is de basis van waarneming. Hoe vaker en hoe intenser  je ergens opmerkzaamheid aan besteed, hoe sneller en uitgebreider de verbindingen worden aangelegd, en hoe intenser de ervaring ervan. Opmerkzaamheid begint met nieuwsgierigheid. Nieuwsgierigheid heeft een neurologische basis. Het zijn je hersenen die iets willen begrijpen, nieuwe verbindingen maken. Zonder nieuwsgierigheid als neurologisch drang om bestaande hersenstructuren verder uit te breiden, stagneert en krimpt de wereld. We moeten dus de nieuwsgierigheid stimuleren en voeden, om zo steeds onze wereld in stand te houden.

Kijken, zien, waarnemen, ervaren, beleven, denken, reflecteren zijn niet los te zien van de werking van onze hersenen. In oneindige feedback-processen tussen de waarnemer en het waargenomen ontstaat een ‘neurologische loop’ dat wij werkelijkheid noemen. De taak van de kunst is die werkelijkheid steeds te vernieuwen en uit te breiden door onze opmerkzaamheid steeds opnieuw te intensiveren. Kunst is de manifestatie van de neurologische nieuwsgierigheid, een poging de nieuwsgierigheid bewust te maken, vorm te geven en te delen. Het is een eeuwig zoektocht naar hetgeen dat zich net buiten het bereik van je zicht of bewustzijn bevindt – je voelt dat er iets is, iets potentieels, maar kan er net geen woorden of vorm aan geven. Het kan beangstigend zijn of juist onverklaarbaar schoon. Het is net een puzzel, een gedicht of een raadsel die, eenmaal opgelost, toegang verschaft tot een rijkere werkelijkheid. Je moet er wel opmerkzaamheid aan besteden en daarom is een van de voornaamste elementen van een kunstwerk dat het de kijker verleidt.
Er zijn kunstwerken waarin je je hele leven zou kunnen verdiepen en steeds iets nieuws ontdekken. Er zijn kunstwerken die je naar een tijdje op uitgekeken bent, maar die je naar andere kunstwerken hebben gestuurd en zodoende je opmerkzaamheid hebben weten te behouden. En er zijn kunstwerken die je op geen enkele manier weten te verleiden (maar 5 jaar, en een heleboel andere kunstervaringen later ineens vreselijk interessant blijken te zijn!). Een kunstwerk moet een gelaagdheid bevatten, dat de verdieping mogelijk maakt en stimuleert – er moeten genoeg potentiële uitbreidingspunten zijn voor de al aangemaakte verbindingen in de hersenen zodat de nieuwsgierigheid wordt aangewakkerd. Het ondefinieerbare (‘je ne sais quoi’) van een kunstwerk is geen holle frase of losse omschrijving, maar juist de prikkel die ervoor zorgt dat je nog een keer kijkt – het zijn de verbindingen in je hersenen die verder willen uitbreiden.

Een tentoonstelling moet ook de toeschouwer verleiden om te kijken naar bepaalde kunstwerken, maar ook naar eventuele verbanden tussen uiteenlopende kunstwerken. De nieuwsgierigheid van de toeschouwer moet aangewakkerd worden door de samenstelling van kunstwerken. Vaak lukt dat niet omdat er geen ruimte wordt gegeven aan het onvoorspelbare, het oncontroleerbare. Dan wordt een tentoonstelling academisch, of saai.

Nest slaagt er juist in om uitgangspunt te nemen in de kunstenaar en diens nieuwsgierigheid. Er wordt niet alleen ruimte, maar ook denkruimte gegeven aan de kunstenaar. De nieuwsgierigheid van de kunstenaar staat voorop bij het samenstellen van een tentoonstelling. Het mag speels zijn, stout en tegendraads. Het onverwachte is ingebouwd in de verschillende tentoonstellingsmodellen van Nest, en zorgt voor vernieuwende en frisse tentoonstellingen die toegankelijk zijn voor iedereen.

Nest staat zichzelf toe verrast en verleidt te worden door de kunst die zij presenteert en de kunstenaars waarmee zij werkt. Een tentoonstelling moet een uitdaging zijn, maar altijd een ingang bieden. Dan pas wordt je nieuwsgierigheid gewekt en kun je verder op onderzoek gaan. Dan groeien de verbindingen in je hersenen en daarmee je werkelijkheid.

17–19 February 2012
Press viewing 16 February.
Opening hours: Fri 11am–10pm, Sat 11am–8pm, Sun 11am–6pm.

Kulturhuset, located in the city centre of Stockholm.
3rd and 5th floor

Exhibition: Hundreds of artists, 79 artist-run galleries and similar artists’ initiatives from 30 countries.
The programme includes the seminar series TALKS, the performance stage RED SPOT, network meetings and much more.

Official Facebook event: http://www.facebook.com/events/367610426587792/

'Looking at Seeing: Lightmast', Inkjet on paper, 166x126 cm, 2011

'Looking at Seeing: Tree', Inkjet on paper, 166x126 cm, 2011

'Looking at Seeing: Construction', Inkjet on paper, 166x126 cm, 2011

'Looking at Seeing: Park', Inkjet on paper, 166x126 cm, 2011

]]> http://www.runepeitersen.com/2011/11/looking-at-seeing/feed/ 0 http://www.runepeitersen.com/2011/11/museum-n8-de-appel/ http://www.runepeitersen.com/2011/11/museum-n8-de-appel/#comments Wed, 16 Nov 2011 13:09:04 +0000 Rune http://www.runepeitersen.com/?p=1815 Read more >>>]]>

More photos can be found here: https://www.facebook.com/media/set/?set=a.308359452509763.84194.260496757296033&type=3

Toespraak op uitnodiging van The Livingrooms in De Appel tijdens museum nacht 2011:

Ongeveer een jaar geleden werd ik geconfronteerd met de politieke aspecten van mijn rol als kunstenaar in de samenleving.

Sinds mijn afstuderen van de kunstacademie had ik een typische kunstenaars carrière doorlopen. Ik werkte in mijn atelier, ik exposeerde regelmatig in binnen en buitenland, ik verkocht werk via de galerie waarmee ik samenwerkte. Ik had een paar beurzen ontvangen, die mij in staat stelde om mij volledig op mijn werk te kunnen focussen, en af en toe met mijn dochter naar de Efteling te kunnen gaan.

Ik voelde mij trots als ik een beurs ontving. Ik maakte deel uit van een samenleving die kunst belangrijk vond. Zo belangrijk zelfs, dat men er geld voor over had om aan kunstenaars te geven om kunst te kunnen maken.

Zoals gezegd, ongeveer een jaar geleden werd het mij duidelijk, dat er iets veranderd was in de samenleving. Er werd nu anders over de kunst, en voornamelijk de kunstenaar, gesproken. Ineens was ik een linkse hobbyist, een subsidie-slurper en een parasiet geworden.

Ik schrok ervan, wat was er nou precies gebeurt? -en hoe moest ik mij tot deze nieuwe, ‘frisse’ wind verhouden? Eerst keek ik afwachtend om mij heen. Ik ging ervan uit dat iemand zou opstaan, iemand met gezag, iemand die anderen kon uitleggen, dat kunst nu eenmaal belangrijk is omdat het andere vormen van waarde laat zien dan de financiële – iemand die dat rustig en met overtuiging kon uitleggen, zoals een volwassen ruziënde kinderen iets uitlegt.

Maar er ging niemand opstaan. Er was kennelijk geen enkele volwassene te bekennen, die de waarde van de kunst kon uitleggen. Ik besefte toen, dat ik te afhankelijk was geworden van anderen, die de strijd voor de kunst en de kunstenaar voor mij moesten voeren, en dat ik zelf op moest gaan staan, en proberen uit te leggen waarom kunst zo belangrijk is.

Dit was problematisch omdat ik mij in mijn werk niet bezighoud met politiek, en omdat ik van mening ben dat kunst ver boven, of buiten, de politiek en de waan van de dag staat. Het is mijn oprechte geloof dat het aan de politiek is om zich te laten inspireren door de kunst, en niet andersom. En dat dat juist de rol is van de kunst in de samenleving: inspiratie bieden aan de maatschappij; de burgers, de politiek, de filosofie, het onderwijs etc.

Dus wat doe je dan als kunstenaar, als de waarde en de rol van de kunst in de maatschappij in twijfel wordt gebracht. Welke middelen heb je dan om de kunst te verdedigen?

Sommige kunstenaars gaan op de barricades staan, lopen voorop in demonstraties, bedenken en uitvoeren acties en kunstwerken, die zich direct verhouden tot actuele ontwikkelingen. De kunstenaar als activist, of revolutionair.
Andere kunstenaars zeggen dat het enige politieke statement, die je als kunstenaar hoeft te maken is hard doorwerken in je atelier. Dat dat op zich zelf al een gebaar is tegen welke establishment ook, omdat de kunstenaar zodoende laat zien ‘dat het ook anders kan’. De kunstenaar als een intellectuele voorbeeld – bijna een heilige.

Ik bevond mij in een dilemma tussen die twee uitersten. Ja, ik wilde iets doen als reactie op de politieke ontwikkelingen, maar nee, ik wilde geen politieke kunst gaan maken.

Op uitnodiging van een vriendin, ging ik met een aantal gelijkgezinde collega’s gesprekken voeren over wat we zouden kunnen doen, en hoe. Onze eerste bijeenkomsten waren een beetje onwennig. Het voelde alsof we iets verboden aan het doen waren. Tegelijkertijd, was het een verademing om over deze onderwerpen te spreken, en te merken dat we allen dezelfde bezorgdheid en angst deelden. We voelden ons door die gesprekken gesterkt en besloten dat wij iets moesten gaan doen. Dat wij ons daartoe verplicht voelden, al was het maar om ons gevoel van machteloosheid te overwinnen.

We besloten niet onze kunst in te zetten, maar onze vaardigheden als kunstenaars. Dit bood een oplossing voor mijn dilemma; ik hoefde geen politiek geëngageerde kunst te maken, maar kon wel mijn opgebouwde kennis en vaardigheden inzetten.

We wilden vanuit de gevoeligheid en het intellect van de kunstenaar iets zeggen, dat over meer dan de kunst alleen ging. We wilden vooral laten zien dat er wel degelijk anders over kunst werd nagedacht dan de media meestal liet zien. En we wilden onze medekunstenaars en kunstliefhebbers een podium bieden om hun verhaal te vertellen. Niet het verhaal van de politicus, de econoom of de filosoof over kunst, maar het verhaal van de kunstenaar over kunst en samenleving in zijn of haar eigen woorden.

Samen hebben wij Platform Re-set opgericht. Een initiatief die een platform biedt voor kunstenaars en anderen die zich geroepen voelen iets te doen. Onze eerste manifestaties gingen over de zichtbaarheid van de vragen en twijfels, de angst en de woede, die wij als kunstenaars voelen – maar die ook gedeeld wordt door vele anderen.
Hoe maak je een vraag zichtbaar zonder er een dogmatische stelling van te maken? Hoe laat je zien dat verontwaardigde opiniestukken en opgehitste politieke statements uiteindelijk over het lot van mensen gaan? Hoe kun je beeldvorming beïnvloeden? En hoe bereik je je medemensen?

We begonnen met de ‘Punctuation Walks’. Kleine, haast lullige, ‘demonstraties’ met grote leestekens. De laagdrempeligheid en het mooie beeld van die wandelingen beviel ons. Mensen kwamen op ons af met vragen. Een van de vaakst gehoorde opmerkingen tijdens de wandelingen was ‘ja, zo heb ik ook wat vragen’, waarop het makkelijk was een gesprek aan te gaan, en degene aanmoedigen om vooral zijn vragen te stellen. Het waren kleine overwinningen, maar het voelde goed – het gevoel van onmacht werd steeds kleiner.

Die vragen en overwegingen die ik net met u gedeeld heb, zijn natuurlijk niet alleen belangrijke vragen voor kunstenaars. Uiteindelijk gaat het om actief burgerschaap. Het mooie daarvan is natuurlijk dat het dan niet alleen voor kunstenaars is weggelegd om over na te denken en te handelen – iedereen kan meedoen. Dus ook u, dames en heren. En daarom wil ik afsluitend een paar vragen stellen aan u:

Ziet u in de huidige samenleving uw eigen waarden, idealen en dromen weerspiegelt?
- Zo niet, doet u daar iets aan?

Rune Peitersen